جهت ملاحظه آخرین مطالب پیرامون بافران از منوی سمت راست استفاده نمایید.
در یادداشت قبل به بررسی عوامل مختلف اثرگذار بر روی فرهنگ اجتماعی بافران پرداخته و جایگاه هریک به شکل کلی و مختصر توضیح داده شد. در این نوشتار برآنیم تا به بررسی مهمترین قشر تاثیرگذار در حوزه فرهنگ روستا یعنی روحانیت پرداخته و عملکرد آنها را بررسی نماییم.
روستای بافران به دلیل ساختار ویژه فرهنگی آن (که در حوزه مذهبی شباهت زیادی به مردم یزد دارد) از دیرباز مردمی با علقه های مذهبی و ارادت بسیار زیاد به روحانیون داشته است. این ارادت به حدی بوده است که حتی در سالهای اخیر (که روحانیت دیگر نقش سابق خود را در حوزه های اجتماعی جامعه ایران ندارد) هنوز در بافران مهمترین رکن فرهنگی روستا بوده و هنوز می تواند نقش بسزایی در احیا و یا نابودی سنن و فرهنگ بومی منطقه داشته باشد.
علاوه بر آن وجود ملاها (روضه خوان ها، مکتبی ها و حوزویان قدیم) در زمان های دور در روستا و تداوم ملایی در نسل آنها باعث شده تا نسلهای خاصی دارای قابلیت اثرگذاری فرهنگی تربیت شوند و شاید هنوز هم ته مانده هایی از آن قابلیت ها در بازمانده های این افراد و نسلها وجود داشته باشد که از مهمترین شواهد آن می توان به عهده دار بودن بسیاری از جایگاه های فرهنگی روستا توسط این افراد اشاره نمود.
از آخرین چهره های حوزویان قدیم می توان به حجت الاسلام عرب (حاج میرزاحسن) اشاره کرد که علاوه بر وظیفه پیشنمازی مسجد جامع، به بسیاری از امور فرهنگی روستا نیز پرداخته و کارهای روزمره را در این حوزه انجام می دهد و از حق که نگذریم شاید هیچ جایگزینی برای ایشان نتواند این حجم فعالیت را با این کیفیت در شبانه روز انجام دهد و به همه اینها کسب درآمد از راه جدای از امور دینی( صنعتگری) را هم بیفزاییم تا به شخصیت و روحیه بی مانند ایشان پی ببریم. علاوه بر آن شخصیت ساده و بی تکلف ایشان که به عنوان نمادی از روحانیت قدیم شناخته می شود باعث شده تا بسیاری از جوانان مجذوب معنویت ایشان گردند و این جمله را اینجانب از بسیاری از جوانان شنیده ام که می گویند نمازی که پشت سر ایشان اقامه می کنند با نمازهای دیگر تفاوت دارد و بی شک همینگونه است.
این نوع از اثرگذاری در فضای بافران که بنوبه خود بی نظیر است موجب شده تا مردم به هیچ وجه حاضر به پذیرفتن جایگزین هایی برای ایشان نشوند به طوری که روحانیونی که برای پیشنمازی به بافران آمده اند( با وجود آنکه بسیاری از آنها نسبت به سایرین بسیار توانمند بوده و قابلیت بالایی دارند) هیچ یک نتوانسته اند مردم را راضی کرده و لذا همچنان ایشان (علیرغم کهولت سن) به این امور مشغول می باشند. خداوند ایشان را حفظ نماید.
اما گروه دیگری از روحانیون در بافران وجود دارند و آن هم حوزوی های جدید می باشند که نمونه بارز آن ها دانشمند محترم جناب حجت الاسلام و المسلمین اسلامی می باشند که علیرغم مشغله های بسیار زیاد در قم همچنان در مهمترین اوقات سال در بافران حاضر شده و به فعالیت می پردازند. ایشان نیز که صمیمیت و متانت مثال زدنی دارند در زمینه های گوناگون از سخنرانی و ارشاد و جلسات عام و خاص گرفته تا مدیریت و نظارت بر بسیاری پروژه های عمرانی روستا و نیز حل و فصل اختلافات و ... فعال بوده و جایگاه خاصی را بدین سبب در میان مردم دارند و لذا می توان نقش اصلی ریش سفیدی روستا را از آن ایشان دانست.
البته به سبب برخی مسایل از جمله کاهش اقبال عمومی جامعه به روحانیت در سالهای گذشته اندکی نقش ایشان با خدشه مواجه شده است ولی خوشبختانه همچنان مهمترین فرد تعیین کننده خط مشی های کلی فرهنگی و اجتماعی روستا می باشند. علاوه بر آن عوامل دیگری هم در این امر نقش داشته اند که از مهم ترین این عوامل می توان تلاشهای عده ای از افراد برای وارد کردن ایشان به مناقشات سیاسی را بر شمرد که البته کناره گیری ایشان از این فضا با تیز بینی خاصی باعث عدم توفیق این افراد شد ولی باز هم لطماتی به جایگاه ایشان (هر چند کم و کوتاه مدت ) وارد آورد. از سوی دیگر ورود ایشان به مسائل عمرانی و مدیریتی روستا موجب شد تا مردم، برخی کاستی ها و مشکلات را به پای ایشان بنویسند و در نتیجه عملا موجب کاهش اثرگذاری فرهنگی در برهه ای از زمان در سالهای گذشته شد که خوشبختانه با رفع این مشکلات، فضا برای توسعه فعالیتهای فرهنگی ایشان مجددا محیا شده است.
البته همانگونه که اشاره شد مشغله زیاد ایشان موجب نداشتن فرصت کافی برای رسیدگی به مسائل روستا می شود اما در صورتی که ایشان علاوه بر ارشاد عمومی مردم به گسترش برنامه ریزی برای احیای ارزشها و سنن و فرهنگ روستا و اعتلای آن پرداخته و افرادی را برای پیاده سازی هر چه بهتر آنها بسیج سازند بی شک تغییرات عظیمی در ساختارهای فرهنگی بافران (و حتی شهرستان و فراتر از آن) ایجاد می نمایند و این پتانسیلی است که تاکنون استفاده درخوری از آن نشده است. امید بر آن است با تغییر نگرشهای شخصی و اجتماعی مردم و بیداری هر چه بیشتر جامعه فضا برای بهره مندی هر چه بیشتر از حضور افراد گرانقدری چون حاج آقای اسلامی در بافران فراهم گردد.
در این بین بسیاری دیگر از روحانیون و خطبا نیز هستند که اکثر آن ها یا در بافران نیستند و یا به دنبال جریان سازی در حوزه های فرهنگی و اجتماعی نیستند و تنها تعداد اندکی از آنها دغدغه مسائل فرهنگی را دارند. علاوه بر آن جمع زیادی از طلاب و جوانان مشغول به تحصیل در علوم دینی هم وجود دارند که اگر این افراد به ساخت گرته های ولو کوچک فرهنگی هم بپردازند ماحصل جزایری خواهد شد که با به هم پیوستن آنها تغییرات عظیمی در حوزه اجتماعی در روستا ایجاد می گردد.
اما از آنجا که برخی از این افراد به هیچ وجه چنان قابلیتی را ندارند( چرا که از سطح استعداد بالایی برخوردار نبوده یا برای گذران زندگی به دنبال دروس حوزی رفته اند)، برخی از آنها امیدی به اصلاح نمی بینند، برخی احساس مسئولیتی در قبال فضا نمی کنند، برخی از فضا دورند و برخی هم گرفتار مسایل روزمره شده و این مهم را فراموش کرده اند تاکنون آنچنان که باید و شاید حرکت جدی از سوی این گروه روحانیون برای بازسازی و احیای فرهنگ و ارزش های اجتماعی در جامعه ( و بالاخص بافران) دیده نشده است.
فرهنگ غنی بافران در تقابلی که در سالهای اخیر با شکل زمخت و نخراشیده مدرنیته پیدا کرده لطمات زیادی را به خود دیده است و هرچند در مقایسه با مناطق دیگر کشور و شهرستان این لطمات کمتر بوده است ولی بازهم اگر چاره ای برای آن اندیشیده نشود در بلند مدت غیر قابل جبران خواهد بود.
روحانیت در هر سطحی از ملاها و روضه خوان ها گرفته تا خطبا، منبری ها، طلبه ها، تحصیل کرده های علوم مختلف دینی و... می بایست در این برهه حساس زمانی به این نقش خود واقف بوده و بتواند آن را به خوبی ایفا نماید. متاسفانه هجمه های مدرنیته به دین و فرهنگ مردم از یک طرف و اهمال ها، سستی ها و گاها اشتباهات جبران ناپذیر برخی از فعالان فرهنگی، دینی و اجتماعی در جامعه موجب شده است تا ارزشهایی که روزگاری جوانان ما برای آن جان خود را فدا می کردند برای بسیاری نسل جوان امروز کوچکترین ارزش و جایگاهی نداشته باشند و لذا در این شرایط روحانیت می تواند با شناخت دقیق فضا و نقش خود به خوبی این فضا را مدیریت کرده و به هر فرد( بالاخص جوانان) به طور مستقیم و غیرمستقیم کمک کند تا بتواند به خوبی این تقابل سنت و مدرنیته را درک کرده و خود را از آسیب پذیری در این حوزه نجات دهد.
در این بین توجه خاص روحانیت به پرهیز از ورود به اغتشاشات و مسائل روزمره اجتماعی، سیاسی و نیز توجه دادن مردم به این آسیب ها و یادآوری اصول و ارزشهای اسلام و انقلاب اسلامی و سنن مذهبی، اجتماعی برای مردم مهمترین امر برای بازیابی نقش ایشان در بین مردم و اصلاح امور می باشد. البته اینجانب به هیچ وجه معتقد به مباحث سکولاریزم نبوده و اصلا این بحث هم ربطی به آن ندارد ولی (چنان که امام علی علیه السلام می فرمایند سیاست اسلامی با سیاستی که معاویه دارد تفاوت دارد و نیز ) به مدد این رهنمود که سیاست ما عین دیانت ماست باید دقت شود که بین سیاست به معنای اسلامی آن با سیاست ورزی های ماکیاولی تفاوت بسیاری وجود دارد ولذا توجه همه افراد بالاخص روحانیت معزز به این امر و دوری از مناقشات بی نتیجه سیاسی امری مهم برای پیشبرد رسالت فرهنگی ایشان می باشد.
امید به آنکه جامعه ایران (و بالطبع بافران) بتواند با عبور از بحران هویتی فرهنگی که چند سالی است در مواجهه با مدرنیته با آن روبرو شده است به جایگاه حقیقی خود واقف شده و به پیشبرد اهداف و اعتلای هرچه بیشتر خویش بپردازد. ان شاء الله
+ به قلم م.ع.بافرانی در دوشنبه دوم شهریور 1388 ...
|